We meren aan bij Jadrana Demoen (42), vermoedelijk de enige museumdirecteur in het land die ook een dierentuin runt. In de kelder van het NAVIGO Visserijmuseum zwemmen namelijk meer dan 200 Noordzeevissen. Dat ze aan het roer staat van een maritiem museum, zie je aan alles: van schelpjesoorbellen tot schoenen die assorti zijn met de zalmroze vloer. Terwijl zelfs potvis Valentijn een stofzuigbeurt krijgt, stoomt het team zich klaar voor hét jaar van de visserij in Koksijde-Oostduinkerke: het museum bestaat 50 jaar, het Belgisch Kampioenschap garnaalpellen vijf en de Garnaalfeesten zelfs 75. Op de vraag of ze dit jaar de kaap van 100.000 bezoekers zullen overstijgen, kennen wij alvast het antwoord.
Gegidst van bij de wieg
Marinebioloog worden was haar kinderdroom, nu vist Jadrana die verwondering elke dag op in het Visserijmuseum. In 2006 waaide ze via een interimjob eerst de Gemeente Koksijde binnen. “Ik dacht dat ik een grootstad nodig had, maar ook hier bruist het van de gedreven mensen.” Na functies in cultuur en communicatie zette ze in 2011 koers naar het Visserijmuseum als publiekswerker. “Met mijn sociaal-culturele achtergrond wou ik bruggen bouwen tussen publiek en erfgoed. Daarnaast zitten visserijverhalen in mijn bloed: mijn mama gidst hier al heel mijn leven.” In 2023 schopte ze het tot directeur. “Dat er in onze sector vooral vrouwen aan het roer staan, was me nog nooit opgevallen. Maar het klopt. Net als musea hoeden wij graag verhalen voor de volgende generatie. Wij sprinten niet voor quick wins, maar lopen een marathon. Al ben ik blij dat er ook mannen in ons team zitten: die diversiteit zorgt voor evenwicht.”
Aan boord op ieders tempo
Het Visserijmuseum is opgebouwd als een reis. Schip Martha neemt je immers mee op sleeptouw, langs drie niveaus: onder water in de kelder, aan boord op het gelijkvloers en aan wal op de eerste verdieping. In 2020 kreeg het museum een grondige renovatie én uitbreiding, waaronder een vleugel voor de 13 meter lange potvis Valentijn, die in 1989 aanspoelde op het strand van Sint-André. “Als kind rook ik hem tot in mijn slaapkamer. Dertig jaar later, bij het opgraven in Ten Bogaerde, bleek die geur onveranderd”, lacht ze. “Voor het vernieuwen van de verhaallijnen kregen mijn collega Ruth Pirlet en ik vrij spel, en daar zijn we het bestuur erg dankbaar voor. Gelaagdheid was ons ankerpunt: je kan je hier kort onderdompelen of je echt verdiepen.” De uitdaging van dit jaar staat al in de steigers: vissersschip Nostalgie openstellen voor publiek, om er in 2027 mee rond te varen. “Een schip restaureren vraagt enorm veel tijd en kennis.”
Op inspiratiejacht in IJsland
De verhalen die Jadrana het meest boeien, bruisen van lef. Ze reisde er met enkele collega’s en bezoekers zelfs voor naar IJsland. “Westkusters trokken te voet naar Duinkerke, scheepten er in en visten een half jaar lang aan de IJslandse kust. Voor mij zijn dat onze lokale helden, net als de leading ladies die aan wal bleven.” Het typeert haar missie als directeur. “Niet de kommer en kwel tonen, maar hun doorzettingsvermogen, ondernemerschap en creativiteit. Dat hebben we ook vertaald in het interieur. We wilden weg van het nautische donkerblauw en bruin en kozen daarom voor een kleurrijk museum. De zalmroze vloer – een knipoog naar de scheepsdekken – was een sprong in het diepe, maar die keuze pakte goed uit.” Van meerpaalkrukjes tot viskussens, de originaliteit spat er inderdaad van af.
Een aquarium met getapt Noordzeewater
De zee blijft hier niet beperkt tot foto’s en illustraties. In de kelder wacht je namelijk een aquarium met uitsluitend Noordzeevissen, gevoed met vers zeewater dat via een leiding van 479 meter uit zee wordt gepompt – goed voor maandelijks 20.000 liter. “Onze technicus, Gunther Vanbleu, haalt de watertank op met zijn tractor, voedert dagelijks onze vissen en maakt om de twee weken het aquarium schoon. Zelfs een vischirurg kunnen we erbij halen, als het ooit nodig is. Ook eet ik zelf geen wulken meer, sinds ik ze hier zo mooi zie rondkruipen”, lacht Jadrana. Toch is ze het fierst op hun kunstverzameling. “Samenwerken met partners als het KMSKA vind ik fantastisch. We mixen de werken trouwens bewust, zodat je naar de creaties op zich kijkt.”
Nachtje Natural History Museum als beloning
De opbouw van Stephan Vanfleteren zijn expo Pèèrdevisschers zal haar altijd bijblijven. “We hadden amper drie weken, maar samen hebben we het klaargespeeld. Gunther – paardenvisser na zijn uren – pronkt er trouwens ook tussen.” De publiekslieveling blijft gastheer Valentijn, maar Jadrana eert vooral het kleine. “Ik heb een zwak voor gebruiksvoorwerpen, zoals een tabakszakje van robbenpels. Het maakt de verhalen van onze vissers zo tastbaar.” Buiten de werkuren gaat ze op museumprospectie, samen met haar man, die bij Atlantikwall Raversyde werkt. “Dan vergelijken we zelfs de verwarming of het alarmsysteem”, lacht ze. Le LAAC in Duinkerke is haar lokale tip, maar haar strafste ervaring? “Een nacht in het Natural History Museum in Londen, een cadeau dat ik mezelf gunde na onze heropening. Op 15 april organiseren we onze eigen Night at the Museum, dus vergeet zeker je slaapmatje niet!”
